Κωνσταντινούπολη: Η πορεία προς την Άλωση

Η 29η Μαΐου είναι ημέρα μνήμης και οδύνης για τον ελληνισμό, γιατί αυτή τη μέρα του 1453 η υπερχιλιόχρονη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, πλήρως εξελληνισμένη στην τελική της φάση, πέρασε οριστικά στο παρελθόν. Είχε προηγηθεί βεβαίως μια μακρόχρονη πορεία παρακμής και αποσύνθεσης, ώστε η πτώση της Πόλης να είναι απλώς η τελευταία πράξη.

Πώς όμως το μακροβιότερο κρατικό μόρφωμα στη Δυτική Ιστορία έφτασε στο τέρμα του και ποιά τα βαθύτερα αίτια της παρακμής του; Τί διδάγματα θα μπορούσε να αντλήσει ο σύγχρονος παρατηρητής;

Ας δούμε τι γράφει ο συγγραφέας του βιβλίου «Η Θράκη στο μεταίχμιο» Αναστάσιος Λαυρέντζος

• • •

Το Βυζάντιο για αιώνες υπήρξε το ισχυρότερο μεσαιωνικό κράτος και από πολλές απόψεις υπήρξε το μόνο κράτος της εποχή του με αρκετά σύγχρονα στοιχεία: ένα αδιαμφισβήτητο κέντρο εξουσίας, ενιαία νομοθεσία σε όλη την επικράτειά του, αναλογικό φορολογικό σύστημα, αξιόλογο σύστημα κρατικής πρόνοιας, ισχυρό νόμισμα, κ.λπ. Ακόμη και ο στρατός μέσα από τον θεσμό των Θεμάτων είχε αποκτήσει στοιχεία «στρατεύσιμης λαϊκής δύναμης», τουλάχιστον την περίοδο του Βασιλείου Β’ του Βουλγαροκτόνου, ο οποίος στήριξε τους μικροϊδιοκτήτες γης και στηρίχθηκε σε αυτούς. Με τον θάνατο του Βασιλείου του Β’ (1025) το κράτος βρισκόταν στο απόγειο της δύναμής του: όχι μόνο όλοι οι εχθροί της αυτοκρατορίας σε Ανατολή και Δύση είχαν εξουδετερωθεί, αλλά παρά τους μακροχρόνιους πολέμους τα κρατικά ταμεία ήταν γεμάτα και ο στρατός ήταν ισχυρότερος από ποτέ. Παρ’ όλα αυτά, μόλις 46 χρόνια μετά – ιστορικό διάστημα ελάχιστο για τους ρυθμούς του μεσαίωνα – ο βυζαντινός στρατός θα υφίστατο μια ταπεινωτική ήττα στο Μάτζικερτ (1071), η οποία θα άνοιγε διάπλατα την πόρτα του μικρασιατικού οροπεδίου στα τουρκικά φύλα. Δέκα μόλις χρόνια μετά είχε χαθεί ο έλεγχος στο μεγαλύτερο μέρος της Μ.Ασίας, καθώς σημαντικές πόλεις είχαν περιέλθει στα χέρια Τούρκων φυλάρχων. Πού οφείλεται άραγε αυτή η ραγδαία μεταστροφή των δεδομένων;

Τα βιβλία της Ιστορίας αναφέρουν ότι η βασική αιτία της βυζαντινής παρακμής υπήρξε η σύγκρουση ανάμεσα στην αυλική αριστοκρατία της Πόλης και στην ανερχόμενη στρατιωτική αριστοκρατία. Στο πλαίσιο αυτής της σύγκρουσης κορυφώθηκε η ευνοιοκρατία, η κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος, επιδιώχθηκε συστηματικά η εξασθένηση του στρατού, έγιναν εμφύλιες συγκρούσεις, ενώ οι σφετεριστές της εξουσίας δεν δίστασαν να εντάξουν στο πολιτικό παίγνιο ακόμη και τους Τούρκους φυλάρχους στους οποίους προσέφεραν ολόκληρες πόλεις ως αντάλλαγμα προκειμένου να εξασφαλίσουν τη στρατιωτική τους αρωγή. Φτάσαμε έτσι στο απρόσμενο αποτέλεσμα το κραταιό Βυζάντιο το οποίο παλαιότερα είχε αντιμετωπίσει για λογαριασμό της Ευρώπης υπερδυνάμεις όπως οι Άραβες, να χάσει εύκολα και συνοπτικά τη ραχοκοκαλιά της πολιτικής και της οικονομικής του δύναμης που ήταν η Μ. Ασία, από έναν εχθρό που στρατιωτικά θα είχε άνετα συντριβεί σε οποιαδήποτε άλλη εποχή. Κατά μια άποψη λοιπόν η ταχεία παρακμή οφείλεται στην αδυναμία των βυζαντινών ελίτ να καταλήξουν σε μια βιώσιμη και λειτουργική πολιτική διευθέτηση, η οποία θα αποτελούσε το προστάδιο για την είσοδο στη σύγχρονη εποχή. Σε μια βαθύτερη ανάγνωση όμως, αυτό που επέτεινε και επιτάχυνε την κάθοδο ήταν η μυωπική, απόλυτα ιδιοτελής και τελικά ξεδιάντροπη πρακτική των συγκρουόμενων βυζαντινών αξιωματούχων να υπονομεύουν το κράτος και να συνεργάζονται με τους Τούρκους, να τους δίνουν τίτλους και δύναμη, και τελικά να τους εκχωρούν εδάφη και πληθυσμούς.

Μια σοβαρή προσπάθεια ανασύνταξης έγινε μόνο στα χρόνια των Κομνηνών, αλλά με την ήττα στο Μυριοκέφαλο (1176) σφραγίστηκε σχεδόν οριστικά η τύχη της Μ.Ασίας και μαζί της και η τύχη της αυτοκρατορίας. Παρ’ όλα αυτά η νοοτροπία δεν άλλαξε. Μετριότητες ενός παραπαίοντος και διεφθαρμένου πολιτικού συστήματος εξακολούθησαν να διεκδικούν την εξουσία χωρίς ηθικές αναστολές και χωρίς να διαθέτουν κάποιο όραμα. Έτσι φτάσαμε στο ναδίρ της πολιτικής με τη δυναστεία των Αγγέλων, ένας εκ των οποίων δεν δίστασε να φέρει τους σταυροφόρους έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, προκειμένου αυτοί να στηρίξουν τις πολιτικές του φιλοδοξίες έναντι αδράς αμοιβής, προεξοφλημένης από κρατικούς φόρους! Και όταν βέβαια δεν μπόρεσε να τους πληρώσει, το αποτέλεσμα ήταν η πρώτη Άλωση το 1204, η οποία υπήρξε πολύ πιο καταστροφική από τη δεύτερη... Θα ακολουθούσε ο διαμελισμός του ελλαδικού χώρου και η διανομή του ανάμεσα σε Δυτικούς Δούκες, Βαρώνους και πολεμιστές ιππότες. Στην πορεία θα αποδεικνυόταν ότι οι Δυτικοί δεν είχαν ακόμη την οργάνωση για να δημιουργήσουν σταθερές κτήσεις. Έτσι η Κωνσταντινούπολη ανακτήθηκε από τους Βυζαντινούς το 1261. Η Λατινοκρατία είχε βεβαίως και ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα: επιτάχυνε την ανάδυση του νέου ελληνισμού ο οποίος αυτοπροσδιορίστηκε μέσα από την αντιπαράθεση με τους Δυτικούς.

Στην πορεία προς την Άλωση υπήρξαν πάντως και αρκετοί αυτοκράτορες που είχαν τον ιδεαλισμό αλλά και το ηθικό ανάστημα να αντιταχθούν στην παρακμή. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τουλάχιστον οι μεγάλοι Κομνηνοί και σίγουρα ο πρώτος και ο τελευταίος Παλαιολόγος (ο Μιχαήλ Η’ και ο Κωνσταντίνος ΙΑ’). Δεν ήταν δυνατόν όμως τόσοι λίγοι να αλλάξουν αυτό που όριζαν όλοι οι άλλοι. Έτσι φτάσαμε στις παραμονές του τέλους, με την Κωνσταντινούπολη καθημαγμένη και με την εναπομένουσα άρχουσα τάξη να έχει χωριστεί σε δύο παρατάξεις που προσπαθούσαν να επιλέξουν επικυρίαρχο, τη Δύση ή τους Οθωμανούς. Στόχος ήταν να εξασφαλίσουν εκ των προτέρων την προνομιακή θέση του διαμεσολαβητή της ξένης εξουσίας που θα εγκαθιδρύετο σύντομα. Κάποιοι βεβαίως θα ανακάλυπταν με φρίκη, όπως ο Μέγας Δούκας Λουκάς Νοταράς, ότι οι συμφωνίες με τον κατακτητή δεν είναι και τόσο εύκολο πράγμα... Ευτυχώς πάντως που για την αυλαία βρέθηκε ένας άνθρωπος με υψηλό αίσθημα χρέους, όπως ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, ο οποίος με τη θυσία του τίμησε την ιστορία της άλλοτε κραταιάς αυτοκρατορίας.

Όλα αυτά βεβαίως θα έλεγε κανείς ότι είναι πράγματα μιας άλλης εποχής. Με κάποιο τρόπο όμως οι εποχές επαναλαμβάνονται, γιατί οι άνθρωποι δεν αλλάζουν. Για παράδειγμα θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι διαχρονικά οι ελληνικές ελίτ, εκτός από ορισμένες φωτεινές εξαιρέσεις, επέδειξαν την τάση να χρησιμοποιούν το κράτος όχι ως εργαλείο οικοδόμησης μιας ισχυρής και ευημερούσας χώρας, αλλά ως μέσο ικανοποίησης προσωπικών επιδιώξεων. Και στην προσπάθειά τους αυτή δεν δίστασαν ακόμη και να συγκρουστούν και να προκαλέσουν εθνικούς διχασμούς. Και όταν βέβαια τα θαλάσσωναν, επιφύλασσαν για τον εαυτό τους τον ρόλο του διαμεσολαβητή των σχέσεων υποτέλειας με τον ξένο παράγοντα που σε αυτές τις περιπτώσεις αναπόφευκτα επιβάλλονται...

 

 

Αναδημοσίευση: kostasxan.blogspot.com/

Δεν ήταν τόσο «βουβές» οι εκλογές

Την έλλειψη ισχυρού διλήμματος που συνέβαλε στο αποτέλεσμα των εκλογών της 21^ης Μαΐου επισημαίνει σε άρθρο του με τον ίδιο τίτλο στη «Ναυτεμπορική» της Δευτέρας 22 Μαΐου ο Μιχάλης Ψύλλος

• • •

«Βουβές εκλογές»: Σε αυτό συμφωνούσαν όλοι προεκλογικά. Ο κόσμος δεν εκφραζόταν. Άλλαζε κουβέντα όταν η συζήτηση έφτανε στο θέμα των εκλογών. Πόλωση δεν υπήρχε στα καφενεία. Όχι ότι είναι καλή η πόλωση, αλλά στην Ελλάδα ζούμε!

Πολλοί οι λόγοι: Ίσως γιατί όλοι είχαν προεξοφλήσει πως δεν θα βγει κυβέρνηση από την «πρώτη κάλπη» της απλής αναλογικής. Και θα ακολουθήσει δεύτερη αναμέτρηση για να βγει κυβέρνηση. Άρα, γιατί να χαλάμε τη ζαχαρένια μας;

Απουσίαζε, δηλαδή, το ισχυρό δίλημμα, που συνέβαλε στη «χαλαρή» ψήφο. Και έδωσε πολλές ψήφους σε μικρά κόμματα. Ακόμη και σε πρωτοεμφανιζόμενα.

Σε σημαντικά τμήματα του πληθυσμού είχε καλλιεργηθεί εντέχνως και είχε παγιωθεί η αντίληψη ότι «όλοι ίδιοι είναι»! Ειδικά στους νέους ανθρώπους που δεν έπαυαν να δείχνουν πόσο απογοητευμένοι συνολικά είναι από το πολιτικό σύστημα. Επιζητούσαν μια αντισυστημική ψήφο, αλλά η απογοήτευση αυτή δεν οδηγεί πάντα σε αναζήτηση ρηξικέλευθων, ριζοσπαστικών αλλαγών. Όπως έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης «εκείνο που σου προσάπτουνε τα χελιδόνια, είναι η άνοιξη που δεν έφερες».

Η μεγάλη αποχή ήταν η καλύτερη απόδειξη αυτού του κλίματος. Σχεδόν ο ένας στους δύο ψηφοφόρους απέφυγε να κάνει τον κόπο να πάει στην κάλπη. Ίσως γιατί οι ψηφοφόροι είδαν να περιορίζεται η προεκλογική εκστρατεία σε επουσιώδη και ασήμαντα. Όποιοι επιχειρούσαν να βάλουν κρίσιμα θέματα στην ημερήσια διάταξη, έβλεπαν να ανασύρονται στην επιφάνεια αμαρτίες του παρελθόντος. «Δήμητρες», «κυβερνήσεις ειδικού σκοπού».

Όμως η «βουβαμάρα» τελείωσε χθες. Οι πολίτες έστειλαν το μήνυμά τους. Η δημοκρατία μίλησε.

Μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές δεν είχε ξεκαθαριστεί αν υπάρχει δυνατότητα να σχηματιστεί κυβέρνηση με κορμό τη Ν.Δ. Ουδείς γνωρίζει άλλωστε αν ο νικητής των χθεσινών εκλογών, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, θα επιχειρήσει να εξασφαλίσει ισχυρή αυτοδυναμία, σε μια δεύτερη εκλογική αναμέτρηση με μπόνους 40 εδρών.

Η χώρα ωστόσο δεν έχει να αντιμετωπίσει μια ήρεμη θάλασσα. Οι προκλήσεις παραμένουν σε όλα τα μέτωπα. Από την οικονομία έως τα εθνικά θέματα, οι κίνδυνοι παραμένουν και είναι πολλοί.

Περιορισμό των δαπανών ζητά η Κομισιόν από την Ελλάδα

Χαλινάρι στις δαπάνες του προϋπολογισμού της Ελλάδας για το 2024 βάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις συστάσεις της για τις χώρες – μέλη της ΕΕ καθώς από το επόμενο έτος θα εφαρμόσει έναν νέο μηχανισμό δημοσιονομικής προσαρμογής, με βάση τις προτάσεις που έχει κάνει για την αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, αν και το νέο πλαίσιο δεν έχει ακόμη την έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

• • •

Σύμφωνα με τις συστάσεις της Κομισιόν για την Ελλάδα, οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες δεν θα πρέπει να αυξηθούν περισσότερο από 2,6% το επόμενο έτος σε σχέση με τις φετινές δαπάνες.

Το πλαφόν αυτό θα εφαρμόζεται σε όλες τις δαπάνες του προϋπολογισμού πλην εκείνων που αφορούν τους τόκους για την εξυπηρέτηση του δημοσίου χρέους. Το ποσό των δαπανών θα προσαρμόζεται αν λαμβάνονται νέα φορολογικά μέτρα, ενώ θα εξαιρούνται οι κυκλικές δαπάνες για επιδόματα ανεργίας.

 

Τέλος στα ενεργειακά μέτρα στήριξης το 2023

Η Κομισιόν ζητά επίσης να τεθεί τέλος στα μέτρα στήριξης για την ενέργεια έως το τέλος του 2023 και τονίζει ότι σε περίπτωση που υπάρξει νέα αύξηση των τιμών ενέργειας θα πρέπει να υπάρξουν στοχευμένα μέτρα που δεν θα επηρεάζουν τη δημοσιονομική προσαρμογή της Ελλάδας.

Η Κομισιόν αναφέρει ότι η εξοικονόμηση από την απόσυρση των μέτρων στήριξης θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη μείωση του ελλείμματος. «Αν νέες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας καταστήσουν αναγκαία μέτρα στήριξης, να διασφαλίσετε ότι αυτά θα είναι στοχευμένα για την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων, δημοσιονομικά προσιτά και να διατηρήσετε τα κίνητρα για την εξοικονόμηση ενέργειας», σημειώνει στις συστάσεις της.

Ζητά τη μείωση της εξάρτησης της Ελλάδας από τα ορυκτά καύσιμα και την περαιτέρω επιτάχυνση στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών προμήθειας. Επίσης, την υλοποίηση μέτρων που βελτιώνουν την ενεργειακή αποδοτικότητα.

 

Αναμένεται αύξηση των πρωτογενών πλεονασμάτων 

Στην αξιολόγησή της για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, η Κομισιόν σημειώνει ότι παρά τη σχετικά μεγάλη δημοσιονομική στήριξη που δόθηκε στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ενεργειακής κρίσης, σημειώθηκε το 2022 πρωτογενές πλεόνασμα 0,1% του ΑΕΠ. «Τα πρωτογενή πλεονάσματα αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω καθώς αποσύρονται τα μέτρα στήριξης για την πανδημία και το δημοσιονομικό κόστος των ενεργειακών μέτρων είναι πιθανό να είναι χαμηλότερο από το αναμενόμενο», σημειώνει.

Αν και η ανάκαμψη μετά την πανδημία έχει ολοκληρώσει πρακτικά τη διαδρομή της, «έρχονται στο προσκήνιο αντίθετοι άνεμοι» λόγω των πιο αυστηρών δημοσιονομικών και νομισματικών συνθηκών και του δύσκολου παγκόσμιου περιβάλλοντος, σημειώνεται. 

 

Οι τράπεζες μειώνουν τα κόκκινα δάνεια  

Για τις τράπεζες σημειώνει ότι συνέχισαν να μειώνουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνειά τους και η επάνοδός τους στην κερδοφορία βοηθά στην προετοιμασία του τραπεζικού τομέα για τις μελλοντικές δυσκολίες καθώς η οικονομία θα επιβραδύνεται.

Ζητά επίσης να συνεχισθεί η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων των τραπεζών και να βελτιωθεί περαιτέρω η λειτουργία της δευτερογενούς αγοράς των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

 

Πρόοδος στις ιδιωτικοποιήσεις και το Κτηματολόγιο

Σημειώνεται ότι η Ελλάδα έκανε περαιτέρω πρόοδο για να ξεπερασθούν διαρθρωτικά προβλήματα, όπως με την κωδικοποίηση της εργασιακής νομοθεσίας και το Κτηματολόγιο, για το οποίο ζητά να ολοκληρωθεί, καθώς και με τη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας και τις ιδιωτικοποιήσεις.

 

Οι συστάσεις για τη φορολογία

Ωστόσο, προσθέτει, χρειάζεται περισσότερη παρακολούθηση για τα πλαίσια των φορολογικών ρυθμίσεων και τα φέσια του Δημοσίου σε ιδιώτες.

Στις συστάσεις της, η Κομισιόν επανέρχεται στα θέματα της φορολογίας, ζητώντας να βελτιωθεί το φορολογικό σύστημα ώστε να είναι πιο φιλικό στις επενδύσεις, όπως με την καθιέρωση ενός συστήματος προκαταβολών, τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, μεταξύ άλλων με την επανεξέταση της σημερινής διάρθρωσης της φορολογίας των αυτοαπασχολούμενων, και την ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης με την επέκταση της χρήσης των ηλεκτρονικών πληρωμών.

Στον τομέα της υγείας, ζητά να διασφαλιστεί επαρκής και ισότιμη πρόσβαση με την ολοκλήρωση του πλαισίου πρωτοβάθμιας περίθαλψης και την υιοθέτηση ισχυρών κινήτρων για να υπάρξει επαρκής αριθμός οικογενειακών γιατρών.

 

 

Αναδημοσίευση: imerisia.gr