Υπάρχει άνοιξη χωρίς χελιδόνια;

Όταν σωπαίνουν τα χελιδόνια, η άνοιξη χάνει τη φωνή της και ο άνθρωπος αποκαλύπτει τη δική του ευθύνη απέναντι στη φύση

Τα χελιδόνια έχουν ταξιδέψει σχεδόν 10 χιλιάδες χιλιόμετρα. Έχουν διασχίσει την αφιλόξενη Σαχάρα. Έχουν πετάξει πάνω από θάλασσες χωρίς δυνατότητα να ξεκουραστούν, να τραφούν ή να πιουν λίγες σταγόνες νερό. Έχουν αντιμετωπίσει καταιγίδες και ανέμους. Έχουν χάσει συντρόφους κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Κάνουν ένα ταξίδι ζωής, παρότι το επαναλαμβάνουν κάθε χρόνο σε όλη τους τη ζωή. Περνούν όλες αυτές τις δοκιμασίες για έναν και μόνο λόγο: για να βρουν μια φιλόξενη γωνιά όπου θα μπορέσουν να αναπαραχθούν.

Και αυτή τη γωνιά συχνά την αναζητούν στα σπίτια μας. Είναι τα χελιδόνια. Αυτά τα πουλιά που μάθαμε να αποκαλούμε προάγγελους της άνοιξης. Αυτά τα πουλιά που έχουν συνδεθεί με την ελληνική φύση, αλλά σήμερα, εξαιτίας της ανθρώπινης ευθύνης, λιγοστεύουν κάθε χρόνο. Κάποτε ίσως αναρωτηθούμε αν μπορεί να υπάρξει άνοιξη χωρίς αυτά. Αν μπορεί να υπάρξει άνοιξη χωρίς τα χελιδόνια.

• • •

Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς ο αριθμός των μικρών «προαγγέλων της άνοιξης» μειώνεται αισθητά. Αυτό το αγαπημένο και πολυτραγουδισμένο πουλί, που έχει ταυτιστεί με την ελληνική φύση, σήμερα απειλείται με εξαφάνιση. Ο πληθυσμός των χελιδονιών μειώνεται συνεχώς από χρόνο σε χρόνο, ενώ σε ορισμένες περιοχές έχει ήδη χαθεί το γνώριμο τιτίβισμά τους.

Σύμφωνα με έρευνες, ο πληθυσμός των χελιδονιών σε πολλές χώρες της Ευρώπης έχει μειωθεί έως και κατά 40%. Οι βασικές αιτίες αυτής της ανησυχητικής μείωσης είναι η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος, η εκτεταμένη χρήση εντομοκτόνων που στερεί από τα χελιδόνια τη βασική τους τροφή – τα ιπτάμενα έντομα – καθώς και οι συνθήκες στις σύγχρονες πόλεις, που δεν επιτρέπουν εύκολα τη δημιουργία φωλιών.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν τις χελιδονοφωλιές ενοχλητικές και τα χελιδόνια βάρος που λερώνει και αλλοιώνει την εικόνα των μπαλκονιών τους. Έτσι, καταστρέφουν και γκρεμίζουν φωλιές, παρότι ο νόμος το απαγορεύει και το τιμωρεί. Επιπλέον, η τσιμεντοποίηση των πόλεων στερεί από τα χελιδόνια την πρώτη ύλη για την κατασκευή των φωλιών τους: τη λάσπη.

 

Χελιδόνια, το φυσικό και οικολογικό εντομοκτόνο

Πριν ξεκινήσουν το μεγάλο τους ταξίδι από την Αφρική προς την Ευρώπη, τα χελιδόνια φροντίζουν να τραφούν επαρκώς, αποθηκεύοντας στο μικροσκοπικό τους σώμα ενέργεια που θα τα βοηθήσει να ανταπεξέλθουν στην απαιτητική αυτή διαδρομή. Αν εξαντληθούν και δεν βρουν κάποιο σημείο να ξεκουραστούν, κινδυνεύουν να πέσουν στη θάλασσα και να πνιγούν.

Τα ιπτάμενα έντομα, που αποτελούν τη βασική τροφή των χελιδονιών, συνδέουν άμεσα αυτά τα πουλιά με τον άνθρωπο. Τα χελιδόνια λειτουργούν ως φυσικά εντομοκτόνα. Ένα μόνο χελιδόνι μπορεί να καταναλώσει έως και 850 μύγες και κουνούπια την ημέρα.

Με λίγα λόγια, αν μια οικογένεια φιλοξενήσει μια χελιδονοφωλιά, το ζευγάρι μαζί με τα μικρά του μπορεί να εξοντώσει περισσότερα από 2.000 έντομα ημερησίως. Πιο αποδοτικό και οικολογικό εντομοκτόνο δύσκολα θα βρούμε.

Αντίθετα, η χρήση χημικών εντομοκτόνων στερεί από τα χελιδόνια την απαραίτητη τροφή και διαταράσσει έναν κρίσιμο κύκλο της φύσης.

 

Ας τα κάνουμε να νιώσουν ευπρόσδεκτα

Τα περισσότερα είδη χελιδονιών χτίζουν τις φωλιές τους από πηλό. Συλλέγουν μικρούς σβόλους λάσπης από κοντινά σημεία και τους μεταφέρουν στο σημείο όπου θέλουν να εγκατασταθούν. Για κάθε φωλιά χρειάζονται από 700 έως 1500 σβόλους, ενώ η κατασκευή της διαρκεί από 3 έως 16 ημέρες.

Στις σύγχρονες πόλεις, όμως, τα χελιδόνια δυσκολεύονται να βρουν το απαραίτητο υλικό. Κι ίσως τελικά το ερώτημα να μην είναι αν μπορεί να υπάρξει άνοιξη χωρίς χελιδόνια, αλλά τι είδους άνοιξη θα είναι αυτή. Μια άνοιξη χωρίς ήχο, χωρίς κίνηση, χωρίς εκείνο το διακριτικό τιτίβισμα που για αιώνες σηματοδοτούσε την επιστροφή της ζωής. Μια άνοιξη φτωχότερη, πιο σιωπηλή, πιο ξένη.

Τα χελιδόνια δεν ζητούν πολλά. Λίγη λάσπη, λίγη ανοχή, μια γωνιά να σταθούν. Κι όμως, ακόμη και αυτά τα λίγα φαίνεται πως δυσκολευόμαστε να τα προσφέρουμε. Σε έναν κόσμο που χτίζει αδιάκοπα, που σκεπάζει το χώμα με τσιμέντο και τη φύση με αδιαφορία, τα χελιδόνια γίνονται ο καθρέφτης της δικής μας στάσης απέναντι στη ζωή.

Η παρουσία τους δεν είναι απλώς ένα όμορφο σημάδι της εποχής. Είναι μια υπενθύμιση ισορροπίας. Είναι μια σιωπηλή συμφωνία ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση, που κινδυνεύει να σπάσει. Κι αν σπάσει, δεν θα χαθούν μόνο τα χελιδόνια. Θα χαθεί ένα κομμάτι από αυτό που κάποτε ονομάζαμε άνοιξη.

Αν θέλουμε, λοιπόν, να συνεχίσουμε να τη νιώθουμε όπως την ξέραμε, η ευθύνη είναι δική μας. Να αφήσουμε χώρο. Να προστατεύσουμε. Να συνυπάρξουμε. Γιατί η άνοιξη δεν έρχεται μόνη της. Την φέρνουν μαζί τους τα χελιδόνια. Και αν κάποτε πάψουν να επιστρέφουν, ίσως τότε να καταλάβουμε πως δεν χάθηκαν εκείνα, αλλά εμείς χάσαμε τον δρόμο προς τη φύση.

 

 

Αναδημοσίευση: rosa.gr